Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleşen bir nazım biçimidir. Türküler esas dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Türkülerin muhteşem çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde ahaliın malı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Türküler çoğu öğün, bir doğa olayı evet da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, durum adlarının, ayrıca mevzuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak müşkülleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü yırler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine alan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise umumiyetle hile havaları durum kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün muhit adı verilmektedir.

Türklerde medarımaişetlenen konulara bakarak de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakarak yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Mukabillıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Temaşa yırleri
Tabiat ve efsanevi yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve ateşklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri